Thymele Logo
Search

επικό θέατρο [ουσ. ουδ., επίθετο]

Articles Icon 4
Videos Icon 4
Videos Icon 4
[1]

Ορισμός

Αισθητική θεωρία και θεατρική πρακτική, συστηματοποιημένες από τον Bertolt Brecht [Μπέρτολτ Μπρεχτ] από τα τέλη της δεκαετίας του 1920, οι οποίες αντιπαρατίθενται στη δομή και τα χαρακτηριστικά του δραματικού θεάτρου, διακόπτοντας τη γραμμική εξέλιξη της δράσης και καταργώντας την ψευδαίσθηση και τη συναισθηματική ταύτιση, ώστε να προβάλουν σκηνικά τους μηχανισμούς της κοινωνικής ζωής ως ιστορικούς και μεταβλητούς και να καλλιεργήσουν την κριτική στάση του κοινού.

Ανάπτυξη

Το επικό θέατρο αντλεί την ονομασία του από την επική ποίηση, η αφηγηματική τεχνική της οποίας χαρακτηρίζει μακραίωνες προφορικές παραδόσεις (π.χ. το βαβυλωνιακό Έπος του Γκιλγκαμές, η ινδική Μαχαμπαράτα [Mahābhārata], τα ομηρικά έπη). Επικά στοιχεία εντοπίζονται και στη δομή του αρχαίου ελληνικού δράματος (πρόλογος, παράβασις, επίλογος, αγγελική ρήση), καθώς και στον ρόλο του Χορού, ο οποίος εξέθετε ή σχολίαζε τα γεγονότα αντί να τα δραματοποιεί. Πριν από τον Brecht, η δραματική ροή είχε ήδη διασπαστεί σε έργα ανοικτής, επεισοδιακής δομής, όπως ο Woyzeck [Βόυτσεκ] του Georg Büchner [Γκέοργκ Μπύχνερ] και ο Peer Gynt [Πέερ Γκυντ] του Henrik Ibsen [Χένρικ Ίψεν / Ερρίκος Ίψεν]. Κατά τη δεκαετία του 1920, ο Erwin Piscator [Έρβιν Πισκάτορ] εισήγαγε νέα σκηνικά εκφραστικά μέσα (π.χ. πολιτικές ομιλίες, φιλμ, φωτογραφίες, επιγραφές), τα οποία συνέδεε μέσω της τεχνικής της συνάρμοσης [μοντάζ]. Ο ίδιος απέδωσε τον όρο επικό θέατρο στη σκηνοθεσία του έργου Fahnen [Σημαίες] του Alfons Paquet [Άλφονς Πάκετ] στη Volksbühne [Φόλκσμπυνε] του Βερολίνου (1924), δηλώνοντας την απομάκρυνση από το ρεαλιστικό και το εξπρεσιονιστικό θέατρο.


Η θεωρία και η πρακτική του επικού θεάτρου συστηματοποιήθηκαν από τον Γερμανό δραματουργό, σκηνοθέτη, θεωρητικό του θεάτρου και ποιητή Bertolt Brecht [Μπέρτολτ Μπρεχτ], από τις «Anmerkungen zur Oper Aufstieg und Fall der Stadt Mahagonny» [«Σημειώσεις για την όπερα Η άνοδος και η πτώση της πόλης Μαχαγκόννυ» (1930) έως το Kleines Organon für das Theater [Μικρό όργανο για το θέατρο] (1948). Θεμελιώθηκαν σε μια νέα πολιτική αντίληψη της πραγματικότητας, την οποία είχε αναδείξει η μαρξιστική φιλοσοφία του διαλεκτικού υλισμού. Απέναντι στη «βιωμένη αλήθεια» του κατεστημένου αστικού θεάτρου, δηλαδή την υποκειμενική αντίληψη του κόσμου μέσω της ατομικής εμπειρίας, ο Brecht αντιπαρέθεσε τη «διαλεκτική αλήθεια», η οποία βασίζεται στη γνώση και την απεικόνιση του κόσμου μέσω των αντικειμενικών νόμων που τον διέπουν, και ανέδειξε τη δυνατότητα μεταβολής του μέσω της ανθρώπινης δράσης. Στα ύστερα θεωρητικά του κείμενα (1954–1955), ο Brecht πρότεινε τον όρο διαλεκτικό θέατρο, δίνοντας έμφαση στη διαλεκτική μέθοδο περισσότερο από την αφηγηματική μορφή.


Το επικό θέατρο διαμορφώνει μια νέα, ενεργητική σχέση ανάμεσα στη σκηνή και το κοινό και δεν εστιάζει στις ψυχολογικές συγκρούσεις των ατόμων, όπως η κλασσική, αριστοτελική δραματουργία. Ο Brecht αποτύπωσε την αντίθεση αυτή σε συγκριτικό πίνακα: η δραματική μορφή «δρα», εμπλέκει τους/τις θεατές/θεάτριες στη σκηνική δράση και εξαντλεί την ενεργητικότητά τους, ενώ η επική μορφή «αφηγείται», τους/τις καθιστά παρατηρητές/παρατηρήτριες και αφυπνίζει την ενεργητικότητά τους. Το επικό θέατρο υπογραμμίζει τη «στάση» [Haltung] των προσώπων και τις συγκρούσεις τους μέσω της κοινωνικής χειρονομίας (gestus [γκέστους]), σκηνικής τεχνικής που αναδεικνύει τις κοινωνικές συμπεριφορές και σχέσεις μεταξύ των ανθρώπων, οι οποίες δεν είναι φυσικές, αιώνιες ή προκαθορισμένες από τη μοίρα, αλλά ιστορικές και διαρκώς μεταβαλλόμενες.


Κύριο μεθοδολογικό εργαλείο του επικού θεάτρου είναι η ανοικείωση, η οποία διατηρεί τους/τις ηθοποιούς και τους/τις θεατές/θεάτριες σε κριτική διανοητική εγρήγορση. Οι συχνές παρεμβολές (σχόλια, επιγραφές, κινηματογραφικές προβολές, ηχογραφήσεις, ορατοί προβολείς, μουσική, τραγούδια), σε συνδυασμό με το ανοικειωτικό παίξιμο των ηθοποιών, αποσκοπούν στην έκθεση των γεγονότων αντί της δραματοποίησής τους, η οποία στο ρεαλιστικό θέατρο της ψευδαίσθησης ωθεί το κοινό στη συγκινησιακή ταύτιση με τα επί σκηνής δρώμενα. Η ανοικείωση δεν καταργεί τη συγκίνηση· την αποσυνδέει από την ταύτιση και τη θέτει στην υπηρεσία της κρίσης. Το κοινό του επικού θεάτρου ασκεί την κριτική του ικανότητα και επεξεργάζεται τις σχέσεις μεταξύ των προσώπων με την οξυδέρκεια ενός/μιας ερευνητή/ερευνήτριας που παρατηρεί ψύχραιμα και μεθοδικά το αντικείμενο μελέτης του/της. Το ενδιαφέρον του μετατοπίζεται έτσι από την έκβαση στην πορεία της δράσης, ενώ το ίδιο το κοινό παρακινείται να διαμορφώσει κρίση και να αναλάβει δράση σε σχέση με τη δική του θέση στον κόσμο, με τελικό στόχο την κοινωνική αλλαγή.


Η επίδραση του επικού θεάτρου επεκτάθηκε σε όλες τις παραστατικές τέχνες. Στο μουσικό θέατρο, οι Kurt Weill [Κουρτ Βάιλ], Hanns Eisler [Χανς Άισλερ] και Paul Dessau [Πάουλ Ντεσσάου] συνέθεσαν μουσική που σχολιάζει τη δράση αντί να την υπογραμμίζει· στον χορό, η Pina Bausch [Πίνα Μπάους] χορογράφησε (1976) το μπαλέτο μετ’ ασμάτων [ballet chanté] Die sieben Todsünden [Τα επτά θανάσιμα αμαρτήματα] των Brecht και Weill (1933)· στα εφαρμοσμένα είδη, η ποιητική του Brecht και τα διδακτικά έργα [Lehrstücke] τροφοδότησαν το θέατρο των καταπιεσμένων του Augusto Boal [Αουγκούστο Μποάλ] και το θέατρο στην εκπαίδευση. Στην Ελλάδα, ο Κάρολος Κουν [Karolos Koun] ανέβασε πρώτος έργο του Brecht (Ο κύκλος με την κιμωλία [Der kaukasische Kreidekreis], Θέατρο Τέχνης, 1957).

Εναλλακτικές Εκδοχές

διαλεκτικό θέατρο
Αγγλικά
epic theatre
Γαλλικά
théâtre épique, le
Γερμανικά
episches Theater, das
Ιταλικά
teatro épico, il

Σχετικοί όροι

μπρεχτικός, -ή, -ό, πολιτικό θέατρο, ενεργοποιημένος / συμμετοχικός θεατής, κάθαρσις, σονγκ, θέατρο φόρουμ, στρατευμένο θέατρο

Πεδίο εφαρμογής

• Θέατρο
• Μουσική / μουσικό θέατρο
• Χορός
• Υβριδικά είδη [εικαστικές, ψηφιακές, πολυμεσικές και άλλες εκφάνσεις]
• Εφαρμοσμένα είδη

ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗ - Κειμενικά παραδείγματα

Quote Icon

"The dramatic theatre's spectator says: Yes, I have felt like that too – Just like me – It's only natural – It'll never change – The sufferings of this man appal me, because they are inescapable – That's great art; it all seems the most obvious thing in the world – I weep when they weep, I laugh when they laugh.

The epic theatre's spectator says: I'd never have thought it – That's not the way – That's extraordinary, hardly believable – It's got to stop – The sufferings of this man appal me, because they are unnecessary – That's great art: nothing obvious in it – I laugh when they weep, I weep when they laugh."


«Ο θεατής του δραματικού θεάτρου λέει: Ναι, το έχω νιώσει κι εγώ αυτό. Ακριβώς όπως εγώ. Είναι απολύτως φυσικό. Έτσι θα είναι πάντα. Τα βάσανα αυτού του ανθρώπου με συγκλονίζουν, γιατί είναι αναπόφευκτα. Αυτό είναι μεγάλη τέχνη· όλα μοιάζουν αυτονόητα. Κλαίω όταν κλαίνε, γελώ όταν γελούν.

Ο θεατής του επικού θεάτρου λέει: Ποτέ δεν θα το φανταζόμουν. Δεν γίνονται έτσι τα πράγματα. Είναι πρωτάκουστο, σχεδόν απίστευτο. Αυτό πρέπει να σταματήσει. Τα βάσανα αυτού του ανθρώπου με συγκλονίζουν, γιατί δεν είναι αναγκαία. Αυτό είναι μεγάλη τέχνη· τίποτα δεν είναι αυτονόητο. Γελώ όταν κλαίνε, κλαίω όταν γελούν.»

Αναφορά

Στο δοκίμιο Vergnügungstheater oder Lehrtheater? [Θέατρο διασκέδασης ή θέατρο διδαχής;] (περ. 1936) ο Brecht αντιπαραβάλλει τις αντιδράσεις του θεατή του δραματικού θεάτρου με εκείνες του θεατή του επικού θεάτρου. Στο δραματικό θέατρο ο/η θεατής/θεάτρια ταυτίζεται συναισθηματικά και δέχεται τα γεγονότα ως φυσικά και αναπόφευκτα· στο επικό θέατρο τα αντιμετωπίζει ως παράδοξα και μεταβλητά και απαιτεί την αλλαγή τους. Η συγκίνηση παραμένει, πηγάζει όμως από τη συνειδητοποίηση ότι τα βάσανα θα μπορούσαν να αποφευχθούν.

Brecht, B. (1964). Brecht on theatre: The development of an aesthetic (J. Willett, Επιμ. & Μετ.). New York: Hill and Wang. Βλ. σ. 71.

Quote Icon

«Στοὺς πρακτικοὺς πειραματισμούς μου, συνήθως διάλεγα σὰν παράδειγμα τέλεια ἁπλοῦ, «φυσικοῦ» ἐπικοῦ θεάτρου ἕνα ἐπεισόδιο σὰν αὐτὰ ποὺ ὁ καθένας μας μπορεῖ νὰ δεῖ στὴ γωνιὰ τοῦ δρόμου: ἕνας αὐτόπτης μάρτυρας δείχνει σὲ μερικοὺς ἄλλους πῶς ἔγινε ἕνα τροχαῖο ἀτύχημα. Τὸν μάρτυρα ἀποδῶ καὶ πέρα θὰ τὸν λέμε «ἀφηγητή», γιὰ τὴν εὐκολία μας. Οἱ παριστάμενοι ἴσως νὰ μὴν εἶδαν καλὰ τί ἔγινε, ἢ καὶ νὰ μὴ συμφωνοῦν μὲ τὴν ἐκδοχή του. Μπορεῖ νὰ «βλέπουν ἀλλιώτικα τὰ πράγματα». Τὸ βασικὸ εἶναι ὅτι ὁ ἀφηγητὴς τοὺς «παρουσιάζει» (ὑποδύεται) τὴ συμπεριφορὰ τοῦ ὁδηγοῦ ἢ τοῦ θύματος, ἢ καὶ τῶν δύο, μὲ τέτοιον τρόπο, ποὺ οἱ παριστάμενοι νὰ μπορέσουν νὰ μορφώσουν γνώμη γιὰ τὸ ἐπεισόδιο. […] Τὸ Ἐπικὸ Θέατρο θέλει νὰ θέσει σὰν ἀρχικό του πρόπλασμα τὴ σκηνὴ τοῦ δρόμου, δηλαδὴ νὰ ξαναγυρίσει σ᾿ αὐτὸ τοῦτο τὸ ἀρχέτυπο, τὸ «φυσικό» θέατρο, ποὺ εἶναι μιὰ ἐπιχείρηση κοινωνικῆς μορφῆς, ποὺ οἱ πηγές της, τὰ μέσα καὶ οἱ σκοποί της εἶναι πρακτικοὶ καὶ γήινοι, τοῦ κόσμου τούτου. […] Ἀντικειμενικὸς σκοπὸς τῆς ἀναπαράστασης εἶναι νὰ μᾶς διευκολύνει νὰ μορφώσουμε γνώμη γιὰ τὸ ἀτύχημα. Δηλαδὴ νὰ ἀντιδράσουμε ἀπέναντί του».

Στο δοκίμιο «Η σκηνή του δρόμου: Βασικό πρότυπο για ένα επικό θέατρο» ["Die Straßenszene: Grundmodell eines epischen Theaters", 1938] ο Brecht θεμελιώνει το επικό θέατρο στο παράδειγμα ενός αυτόπτη μάρτυρα που αναπαριστά ένα τροχαίο ατύχημα στους/στις περαστικούς/περαστικές. Ο αφηγητής δείχνει τη συμπεριφορά των εμπλεκομένων και κρατά απόσταση από αυτούς, ώστε οι παρατηρητές/παρατηρήτριες να σχηματίσουν γνώμη για το γεγονός και να πάρουν θέση απέναντί του. Η καθημερινή αυτή «σκηνή του δρόμου» λειτουργεί ως αρχέτυπο ενός θεάτρου που είναι κοινωνική πράξη, με πρακτικούς και γήινους σκοπούς.

Μπρεχτ, Μπ. (1971). Σκηνὴ τοῦ δρόμου. Βασικὸ πρότυπο γιὰ ἐπικὸ θέατρο. Στὸ Π. Μάτεσις (Ἐπιμ.), Ἀρχιτέκτονες τοῦ σύγχρονου θεάτρου (Λ. Μαντζοπούλου, Μετ.) (σσ. 83–93). Ἀθήνα: Δωδώνη. Βλ. σσ. [συμπληρώνεται].

Quote Icon

«Το Επικό Θέατρο εκτυλίσσεται με διαδοχικές παρωθήσεις, παρόμοια με τις εικόνες μιας κινηματογραφικής ταινίας. Η βασική του μορφή είναι εκείνη του σοκ, κατά το οποίο έρχονται σε αντίθεση οι ξεχωριστές, σαφώς διακριτές, καταστάσεις του έργου. Τα τραγούδια, οι επιγραφές, οι συμβάσεις των χειρονομιών ξεχωρίζουν τη μία κατάσταση από την άλλη. Έτσι προκύπτουν διαλείμματα που τείνουν να διαλύσουν την ψευδαίσθηση του κοινού, εξουδετερώνοντας τη διάθεσή του για συγκινησιακή ταύτιση. Αυτά τα διαλείμματα αποβλέπουν στο να πάρει το κοινό κριτική στάση (απέναντι στη συμπεριφορά των προσώπων και απέναντι στον τρόπο με τον οποίο παρουσιάζεται στη σκηνή)».

Στο δοκίμιο «Τι είναι το επικό θέατρο;» ["Was ist das epische Theater?", 1939] ο Walter Benjamin [Βάλτερ Μπένγιαμιν] περιγράφει τη δομή του επικού θεάτρου με όρους κινηματογραφικής συνάρμοσης [μοντάζ]: οι σαφώς διακριτές καταστάσεις συγκρούονται μεταξύ τους, ενώ τα τραγούδια, οι επιγραφές και οι χειρονομιακές συμβάσεις δημιουργούν διαλείμματα. Τα διαλείμματα αυτά διακόπτουν την ψευδαίσθηση, αναστέλλουν τη συγκινησιακή ταύτιση και ανοίγουν χώρο για την κριτική στάση του κοινού. Η διακοπή αναδεικνύεται έτσι σε θεμελιώδη αρχή του επικού θεάτρου.

Μπένγιαμιν, Β. (2018). Για τον Μπρεχτ (Γ. Λυκιαρδόπουλος, Μετ.· Β. Αλεξίου, Επιμ.). Αθήνα: Έρμα. Βλ. σσ. 53–54.

Quote Icon

"DRAMATIC THEATRE / EPIC THEATRE plot / narrative implicates the spectator in a stage situation / turns the spectator into an observer, but wears down his capacity for action / arouses his capacity for action provides him with sensations / forces him to take decisions experience / picture of the world the spectator is involved in something / he is made to face something suggestion / argument instinctive feelings are preserved / brought to the point of recognition the spectator is in the thick of it, shares the experience / the spectator stands outside, studies the human being is taken for granted / the human being is the object of the enquiry he is unalterable / he is alterable and able to alter eyes on the finish / eyes on the course one scene makes another / each scene for itself growth / montage linear development / in curves evolutionary determinism / jumps man as a fixed point / man as a process thought determines being / social being determines thought feeling / reason"


«ΔΡΑΜΑΤΙΚΟ ΘΕΑΤΡΟ / ΕΠΙΚΟ ΘΕΑΤΡΟ πλοκή / αφήγηση εμπλέκει τον θεατή σε μια σκηνική κατάσταση / καθιστά τον θεατή παρατηρητή, αλλά εξαντλεί την ικανότητά του για δράση / αφυπνίζει την ικανότητά του για δράση του προσφέρει αισθήσεις / τον αναγκάζει να πάρει αποφάσεις εμπειρία / εικόνα του κόσμου ο θεατής εμπλέκεται σε κάτι / ο θεατής τίθεται απέναντι σε κάτι υποβολή / επιχειρηματολογία τα ενστικτώδη συναισθήματα διατηρούνται / οδηγούνται στη γνώση ο θεατής βρίσκεται μέσα στα πράγματα, μοιράζεται την εμπειρία / ο θεατής στέκεται απ' έξω, μελετά ο άνθρωπος θεωρείται δεδομένος / ο άνθρωπος είναι αντικείμενο έρευνας είναι αμετάβλητος / είναι μεταβλητός και ικανός να μεταβάλει το βλέμμα στην έκβαση / το βλέμμα στην πορεία η μία σκηνή γεννά την άλλη / κάθε σκηνή αυτοτελής ανάπτυξη / συνάρμοση [μοντάζ] γραμμική εξέλιξη / σε καμπύλες εξελικτική αιτιοκρατία / άλματα ο άνθρωπος ως σταθερό σημείο / ο άνθρωπος ως διαδικασία η σκέψη καθορίζει το είναι / το κοινωνικό είναι καθορίζει τη σκέψη συναίσθημα / λόγος»

Ο πίνακας συνόδευε τις σημειώσεις του Brecht για την όπερα Aufstieg und Fall der Stadt Mahagonny [Η άνοδος και η πτώση της πόλης Μαχαγκόνυ] (1930) και συνοψίζει σε αντιθετικά ζεύγη τις διαφορές ανάμεσα στη δραματική μορφή και στη μορφή του επικού θεάτρου. Το επικό θέατρο μετατρέπει τον/τη θεατή/θεάτρια σε παρατηρητή/παρατηρήτρια, αντικαθιστά τη γραμμική εξέλιξη με τη συνάρμοση αυτοτελών σκηνών και παρουσιάζει τον άνθρωπο ως διαδικασία, μεταβλητό και ικανό να μεταβάλει τον κόσμο. Ο ίδιος ο Brecht διευκρίνισε ότι ο πίνακας δηλώνει μετατοπίσεις έμφασης και όχι απόλυτες αντιθέσεις.

Brecht, B. (1964). Brecht on theatre: The development of an aesthetic (J. Willett, Επιμ. & Μετ.). New York: Hill and Wang. Βλ. σ. 37.

ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗ - Οπτικοακουστικό υλικό

Η Helene Weigel [Χελένε Βάιγκελ], πρωταγωνίστρια του Brecht και διευθύντρια του Berliner Ensemble [Μπερλίνερ…

Στιγμιότυπα από την επαναφορά (2018) του μπαλέτου μετ' ασμάτων Die sieben Todsünden [Τα επτά…

Η αρχή και το πρώτο κεφάλαιο, "Ein Arbeitsloser weniger" [«Ένας άνεργος λιγότερος»], της ταινίας Kuhle…

Οι σκηνές 6 και 7 από το Der aufhaltsame Aufstieg des Arturo Ui [Η…

ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗ - Εικονογραφικό υλικό

Φωτογραφία της μακέτας του Traugott Müller [Τράουγκοτ Μύλλερ] για το Hoppla, wir leben! [Ώπα!…

Ο Brecht (δεύτερος από αριστερά) με τη Helene Weigel [Χελένε Βάιγκελ] στις πρόβες της Μάνας…

Πορτρέτο της Therese Giehse [Τερέζε Γκήζε] από τον Günter Rittner [Γκύντερ Ρίττνερ] (1966). Η Γερμανοεβραία…

Στη μελέτη του Joachim Tenschert [Γιοάχιμ Τένσερτ] για τη μάσκα στο Berliner Ensemble [Μπερλίνερ Ανσάμπλ]

βασική

Benjamin, W. (1966). Versuche über Brecht (R. Tiedemann, Επιμ.). Frankfurt am Main: Suhrkamp.

Brecht, B. (1961). On the experimental theatre (C. R. Mueller, Μετ.). The Tulane Drama Review, 6(1), σσ. 2–17. doi.org...

Brecht, B. (1964). Brecht on theatre: The development of an aesthetic (J. Willett, Επιμ. & Μετ.). New York: Hill and Wang.

David, G. (1979). Brecht, mort ou vif? Un entretien avec Bernard Dort. Jeu: Revue de théâtre, 11, σσ. 39–60.

Jameson, F. (1998). Brecht and method. London & New York: Verso.

Piscator, E. (1980). The political theatre (H. Rorrison, Μετ.). London: Eyre Methuen.

Έσσλιν, Μ. (2005). Μπρεχτ: Ο άνθρωπος και το έργο του (Φ. Κονδύλης, Μετ.). Αθήνα: Δωδώνη.

Κολτσιδοπούλου, Θ. Ά. (2010). Ο επικός Μπρεχτ στη γειτονιά του Κουν, γειτονιά του πάθους. Στο Δ. Καγγελάρη (Επιμ.), Κάρολος Κουν (σσ. 156–170). Αθήνα: ΜΙΕΤ.

Μπένγιαμιν, Β. (2018). Για τον Μπρεχτ (Γ. Λυκιαρδόπουλος, Μετ.· Β. Αλεξίου, Επιμ.). Αθήνα: Έρμα.

Μπρεχτ, Μπ. (1971). Σκηνὴ τοῦ δρόμου. Βασικὸ πρότυπο γιὰ ἐπικὸ θέατρο. Στὸ Π. Μάτεσις (Ἐπιμ.), Ἀρχιτέκτονες τοῦ σύγχρονου θεάτρου (Λ. Μαντζοπούλου, Μετ.) (σσ. 83–93). Ἀθήνα: Δωδώνη.

Μπρεχτ, Μπ. (1974). Μικρὸ ὄργανο γιὰ τὸ θέατρο (Δ. Μυράτ, Μετ.). Ἀθήνα: Πλειάς.

Ντορτ, Μπ. (1975). Ἀνάγνωση τοῦ Μπρεχτ (Ἄ. Φραγκουδάκη, Μετ.). Ἀθήνα: Κέδρος.

Πατσαλίδης, Σ. (2012). Θέατρο και παγκοσμιοποίηση: Αναζητώντας τη «χαμένη» πραγματικότητα. Αθήνα: Παπαζήσης.

συμπληρωματική

Jomaron, J. (2009). Ιστορία σύγχρονης σκηνοθεσίας (Τόμ. 2: 1914–1940) (Δ. Κωνσταντινίδης, Μετ.). Θεσσαλονίκη: University Studio Press.

Pavis, P. (2006). Λεξικό του θεάτρου (Α. Στρουμπούλη, Μετ.). Αθήνα: Gutenberg.

Thomson, P., & Sacks, G. (Επιμ.). (2006). The Cambridge companion to Brecht (2η έκδ.). Cambridge: Cambridge University Press.

APA

Θυμέλη: Το Λεξικό των Παραστατικών Τεχνών. επικό θέατρο. Ανακτήθηκε από https://thymele-project.uop.gr/laravel/website/lemmas/επικό θέατρο

Chicago

Θυμέλη: Το Λεξικό των Παραστατικών Τεχνών. «επικό θέατρο». Ανακτήθηκε 24 October 2026. https://thymele-project.uop.gr/laravel/website/lemmas/επικό θέατρο.

MLA

«επικό θέατρο». Θυμέλη: Το Λεξικό των Παραστατικών Τεχνών. Ανακτήθηκε 24 October 2026, https://thymele-project.uop.gr/laravel/website/lemmas/επικό θέατρο.

1344